Hoe meer we ons verdiepen in ontwikkeling en gedrag, valt het op hoe vaak het woord overleving langs komt.
We willen niet alleen als individu overleven, maar ook als gezin, familie, organisatie, land en mensheid.
Zelfs ons brein is gericht op onze overleving en we hebben dus allerlei neurale netwerken gevormd om onze overlevingskansen te vergroten. Dat betekent dat we automatisch in gedrag schieten om onze overlevingskansen vergroten. Vandaar dat je ook niet heel veel kan bijsturen op stress reacties.
Daarnaast ontwikkel je in jeugd allerlei gedrag om "te overleven". Je leert al heel snel welk gedrag wel/ niet geaccepteerd wordt door je ouders, binnen je gezin, op school of bij je vrienden. Door je aan te passen aan de groepsnorm, wordt je sociaal gezien geaccepteerd in de groep en vergroot je je eigen veiligheid.
Nu gaat het niet in ieders jeugd van een leien dakje. Zo kan je in je jeugd al hebben moeten zorgen voor één van je ouders. Ze konden iets niet, hadden het (een periode) zwaar of waren wellicht erg emotioneel. Dat gebeurt overigens best vaak in gezinnen; er kan van alles gebeuren waardoor het leven soms zwaar kan zijn. En helaas zijn ouders niet perfect: ze doen vaak hun best, maar zijn soms onmachtig en kunnen sommige dingen niet (goed).
Als kind ben je afhankelijk van je ouders en dus ga je zorgen voor hen. Dit is een heel krachtig overlevingsmechanisme, waar je als kind niet aan kan ontsnappen. Dit kan je als kind op allerlei manieren doen, bijvoorbeeld: lief zijn, kalmeren, helpen, ze dingen niet vertellen omdat je ze niet wil belasten of bemiddelen bij ruzies. Dit doet elk kind af en toe. Maar bij extremere situaties draag je als kind een te grote verantwoordelijkheid voor je leeftijd en wordt dit sterk geautomatiseerd gedrag wat je als volwassene ook snel toepast. Hiermee vergroot je je eigen veiligheid als kind.
Overleven en Behoeftes
In de piramide van Maslow zien we nog meer universele menselijke behoeftes die ons gedrag verklaren. We kunnen de behoeften indelen in de volgende categoriën:
- primaire lichamelijke behoeften, zoals eten, drinken, kleding en zuurstof.
- Veiligheid en beveiliging: waaronder gezondheid, bescherming, orde, stabiliteit en economische zekerheid vallen.
- Sociaal contact: liefde, vriendschap, contact, samenwerken, aandacht, gezien worden, gehoord worden, respect, gelijkheid en plezier.
- Erkenning en waardering: status, aanzien en prestige
- Zelfactualisatie: persoonlijke ontwikkeling, groei en zelfvervulling. Vrijheid van handelen, betekenis geven aan je leven, vrijheid van geest en onafhankelijkheid.
Doorslaan in gedrag?
We kunnen ook teveel doorslaan in gedrag en beschermen onszelf dan overmatig tegen bijvoorbeeld pijn en afwijzing. We doen dan van alles om:
- maar leuk/ goed gevonden te worden
- de harmonie te bewaren en veiligheid te creëeren
- gezien, gehoord of begrepen te worden
- de controle over de situatie te krijgen
Het goede nieuws is dat je je gedrag kan bijsturen. Je kan leren om in een vroegtijdig stadium je patroon te herkennen, rustig te worden en ander gedrag te kiezen.
Emoties en gevoelens zijn waarschuwings signalen
Als je behoeftes niet vervult raken, voel je je niet gelukkig. Je voelt je dan bijvoorbeeld gefrustreerd, boos, teleurgesteld, angstig of onrustig. Emoties zijn sneller dan de ratio en ons gedrag. Dus als je je emoties leert herkennen dan heb je nog de tijd om je gedrag bij te sturen. Negatieve emoties kan je herkennen in je lichaam: je ademhaling is hoger en sneller, je hart klopt sneller, je kan het warm krijgen, soms ervaar je ergens spierspanning (kaken, schouders, benen) of een knoop in je maag. Dus leer je lichaamssignalen lezen: ze waarschuwen je dat er iets aan de hand is.
Oefening baart kunst
Als je hier net mee begint zal je niet meteen in het moment je emoties kunnen herkennen, reguleren en je gedrag kunnen bijsturen. Het is heel normaal dat je in het begin pas achteraf kan bijsturen. Wees mild naar jezelf en neem de tijd om dit te oefenen. Het kan echt maanden/ jaren duren. Wat je al wel kan doen is voor je zelf een pauze inlassen. Zeg dat je even moet nadenken. En kom er dan later op terug (als je weer rustig bent en hebt kunnen nadenken). Je zult zien dat dit al zo veel helpt. Je hoeft echt niet alles in het moment zelf meteen op te lossen!
Waardeer je overlevingstactiek en herken je talenten!
Hoewel we soms uit noodzaak goed zijn geworden in bepaalde overlevingstactieken brengt het ons ook iets moois: talenten! Wellicht kan je nu wel heel goed bemiddelen, stress-situaties ontzenuwen, zorg dragen voor mensen, veel verantwoordelijkheid dragen of crisis situaties managen. Dat zijn ook talenten waar je je hele leven wat aan hebt. Waar je wellicht zelfs een hele succesvolle carriere door krijgt. Hoe mooi is dat! Wat is jouw talent dat voortkomt uit je overlevingstactiek? Doe er je voordeel mee en gebruik het!
Wil je meer rust ervaren?
Wanneer je behoeftes wel vervuld zijn voel je je prettig, blij, rustig en tevreden. Dit betekent dat als je je bewuster bent van je eigen behoeftes je ook kan zorgen dat je krijgt wat je nodig hebt. Als je dat doet ga je je beter voelen. Wat kan jij hieraan doen?
Wil je hulp op dit gebied? Neem gerust contact op! Of geef je op voor het het
"jijer" programma.